De auto verlaat de hoofdweg en rijdt een stoffig zandpad op. De chauffeur zucht. Hij brengt toeristen liever naar de beroemde bezienswaardigheden van Samarkand, hij had niet verwacht dat zijn auto over de plattelandswegen net buiten de stad moest rijden. Aan het einde van de weg wachten zeven paar ogen ons gespannen op. Het zijn de ogen van Alisher, Bobur, Aziz, Ishoq, Behzod, Ruslan en Usmon. Mannen die allemaal naar Oezbekistan zijn teruggekeerd nadat ze in Nederland hebben gewerkt. Ze wachten ons op voor een boerderij waar IOM regelmatig vee koopt.
Het is een prachtige lentedag in Samarkand. De lucht ruikt naar vers gras. Af en toe klinkt het geloei van koeien. ‘Het houden van vee is een traditie, het is een onderdeel van wie we zijn,’ zegt Doniyor, de nationale IOM-herintegratiemedewerker.
Dat het een traditie is, kunnen we ook in de statistieken zien. 44% van de terugkeerders die via IOM Nederland ondersteuning hebben gekregen, investeert hun herintegratiebudget in vee. Vee genereert direct inkomen, daarnaast voorziet het gezinnen van voedsel, zoals melk, waardoor de uitgaven lager zijn. Overal in het land zie je koeien en schapen. Vee wordt gezien als een waardevolle investering, zeker rond Eid al-Fitr, wanneer de vraag stijgt.
Oezbekistan is een groeiende economie. Er wordt vooral veel in toerisme geïnvesteerd. Toch is werk niet altijd makkelijk te vinden en zoeken mannen vaak naar mogelijkheden in het buitenland. Vroeger was Rusland een populaire bestemming om meer geld te verdienen. Maar sinds de oorlog in Oekraïne en de sancties tegen Rusland kijken veel Oezbeken verder. Vaak reizen ze eerst naar een van de Baltische staten, zoals Litouwen of Letland, of trekken ze door naar Polen.
Echter is de arbeidsmarkt in Polen verzadigd met Oekraïense vluchtelingen. In Nederland zouden de verdiensten veel hoger zijn. Die boodschap verspreidt zich via Telegram-groepen en via kennissen. Dus gaat de reis verder.
‘Ik wilde net een beetje meer geld verdienen zodat ik mijn familie en vrouw kon ondersteunen,’ vertelt Temur* ‘zodat ik een huis kon bouwen in Oezbekistan.’ Temur is 27 jaar en vader van twee kinderen. Hij keerde terug naar Samarkand toen zijn vrouw op het punt stond te bevallen van hun tweede kind. In plaats van vee aan te schaffen, koos hij ervoor om bouwmaterialen en gereedschap te kopen. Inmiddels heeft hij zijn eigen kleine bouwbedrijf.
‘In Nederland kon ik soms 100 euro per dag verdienen. Dat is veel meer dan hier.’
Het gemiddelde salaris in Oezbekistan ligt rond de 500 euro per maand. Het is dan ook begrijpelijk dat werken in het buitenland voor veel jonge mannen aantrekkelijk is. Een hoger salaris verbetert de leefomstandigheden van de traditionele meergeneratiehuishoudens, doordat er geld naar huis gestuurd kan worden.
In Oezbekistan is het gebruikelijk dat meerdere generaties onder één dak wonen. Dit biedt ook de veiligheid die terugkeerders nodig hebben. Herintegratie en je weg terugvinden nadat je voor meerdere jaren weg bent geweest, worden sterk beïnvloed door de connecties van de migrant zodra hij of zij terugkeert. Daarnaast kan herintegratie bemoeilijkt worden door onvervulde verwachtingen over het verdienen van geld in het buitenland.
‘Ik ben blij met de ondersteuning die ik kreeg,’ zegt Usmon. ‘Het leven in Nederland was veel moeilijker dan ik dacht. Mijn huur was te hoog en ik kreeg niet altijd betaald voor mijn werk. Soms werkte ik meer dan twaalf uur per dag.’ Ook anderen herkennen dit. De kosten van levensonderhoud waren hoog en de salarissen werden niet altijd volledig uitbetaald. Temur vertelt dat zijn voormalige werkgever hem nog meer dan 10.000 euro schuldig is. Omdat hij ‘illegaal’ was, wist hij niet hoe hij dat geld kon opeisen. Uitbuiting schijnt erg normaal te zijn, ook al omschreef geen van deze mannen zich als slachtoffer.
Als we Alisher vragen waarom hij een specifieke koe heeft gekozen, kijkt hij ons vragend aan. Doniyor helpt met vertalen en dan moet Alisher lachen. ‘Ik koos haar [de koe], omdat ze goede spieren heeft en er sterk uitziet. Ik hoop dat ze kalfjes krijgt, want ik wil een kleine boerderij beginnen. Wie weet word ik wel de concurrent van deze boerderij,’ zegt hij ondeugend en zelfverzekerd.
In het kader van het Assisted Voluntary Return and Reintegration (AVRR) programma, voert IOM Nederland regelmatig monitoringbezoeken uit in landen van terugkeer. Oezbekistan is momenteel het belangrijkste terugkeerland voor Nederland. In mei 2026 bezochten drie medewerkers van IOM Nederland Tasjkent en Samarkand. Zij spraken met collega’s van IOM Oezbekistan, partnerorganisaties en terugkeerders om meer te leren over hun ervaringen met het programma. Voor vragen kunt u contact opnemen met
